Dewis eich iaith
Cau
Yn ôl
Cyflwyniad

Mae’r Taflen Ffeithiau hon yn sôn am y mathau o rwymedïau y mae’r Ombwdsmon yn gallu eu hargymell. Dylid ei darllen ar y cyd â’n llyfryn gwybodaeth gyffredinol ar gael yma ac “Egwyddorion Rhwymedïau” yr Ombwdsmon. Mae’r ail o’r rhain yn nodi sut yr ydym yn credu y dylai cyrff cyhoeddus unioni pethau ar ôl i rywbeth fynd o’i le.

Mae dull yr Ombwdsmon o ymdrin â rhwymedïau’n seiliedig ar yr egwyddor y dylai’r corff sy’n destun cwyn roi’r unigolyn yn y sefyllfa y byddai wedi bod ynddi pe na bai’r camweinyddu neu wasanaeth gwael wedi digwydd.

Mae’r gyfraith yn cyfyngu ar bwerau’r Ombwdsmon. Un o’r cyfyngiadau hyn yw na all ymchwilio i gŵyn os oes rhwymedi’n bodoli drwy gyfrwng achos llys, oni bai ei fod yn fodlon nad yw’n rhesymol disgwyl i achwynydd droi at ddechrau achos llys.

Gan hynny, os mai iawndal ariannol yr ydych chi’n ceisio’n bennaf neu unrhyw rhwymedi arall y byddai achos llys yn ei roi, efallai na fydd yr Ombwdsmon yn gallu ymchwilio i’ch cwyn oherwydd gallai rhwymedi arall fod ar gael drwy’r llysoedd.

Fel rheol, bydd yr Ombwdsmon wedi ceisio sicrhau bod y corff sy’n destun y gŵyn wedi cael cyfle i geisio datrys y gŵyn yn y lle cyntaf.

Os ceir cwyn am un o gyrff GIG Cymru, gallai’r Ombwdsmon awgrymu bod yr achwynydd yn ystyried y Fframwaith “Gweithio i Wella” oherwydd mae gwahanol drefniadau gwneud iawn yn gallu bod yn berthnasol dan amgylchiadau penodol (nid gofal sylfaenol e.e. meddyg teulu, deintydd).

 

Pa rwymedïau sydd ar gael?

Mae’r Ombwdsmon yn disgwyl i rwymedïau fod yn deg ac yn gymesur ag anghyfiawnder neu galedi’r achwynydd. Mae’n awyddus i sicrhau bod cyrff yn ei awdurdodaeth yn cydnabod methiannau ac yn ymddiheuro amdanynt, yn gwneud iawn, ac yn defnyddio’r cyfle i wella eu gwasanaethau.

Mae’r amrywiaeth o rwymedïau sydd ar gael yn cynnwys:

  • Ymddiheuro, egluro a chydnabod y cyfrifoldeb;
  • Camau unioni, a all gynnwys adolygu penderfyniad am y gwasanaeth a roddwyd i achwynydd unigol, diwygio gweithdrefnau i atal yr un peth rhag digwydd eto a hyfforddi staff;
  • Tâl ariannol am golled ariannol uniongyrchol neu anuniongyrchol, colled cyfle, anghyfleustra a thrallod;
  • Gall yr Ombwdsmon hefyd ystyried a ddylid rhoi iawndal ariannol am amser a thrafferth. Byddai hyn dan amgylchiadau lle mae achwynwyr wedi dioddef mwy nag y gellid ei ddisgwyl fel rheol wrth gyflwyno cwyn;
  • Unrhyw gyfuniad o’r uchod.

Mae’r Ombwdsmon yn ymwybodol y bydd ymddiheuriad ac eglurhad yn ymateb priodol a digonol yn y rhan fwyaf o achosion. Ni fydd iawndal ariannol yn briodol ym mhob achos.
Mae iawndal ariannol yn fwyaf perthnasol os yw camweinyddu neu fethiant gwasanaeth ar ran y corff sy’n destun y gŵyn wedi achosi anghyfiawnder sylweddol i’r unigolyn sy’n cyflwyno’r gŵyn (neu’r unigolyn y mae’n ei gynrychioli). Er, fel yr amlinellir uchod, efallai y bydd yr Ombwdsmon yn ystyried bod gan yr unigolyn rhwymedi arall sydd ar gael yn rhesymol drwy’r llysoedd.

 

Sut y mae’r Ombwdsmon yn penderfynu beth yw iawndal ariannol priodol?

Mae ystyried amgylchiadau unigol yn rhan annatod o swyddogaeth yr Ombwdsmon, a bydd yn ystyried unigrywiaeth pob achos wrth wneud unrhyw benderfyniad. Nid yw’r Ombwdsmon yn defnyddio tariff safonol sy’n dibynnu ar y math o wall dan sylw, oherwydd gall yr effaith ar unrhyw un unigolyn fod yn wahanol iawn. Nod yr Ombwdsmon yw sicrhau bod unrhyw iawndal ariannol a argymhellir yn deg ac yn gymesur, ac yn ystyried achosion tebyg blaenorol a phenderfyniadau blaenorol a wnaethpwyd. Mae ganddo hefyd broses ffurfiol ar waith i sicrhau y caiff penderfyniadau ei staff eu goruchwylio.

 

Materion i gadw mewn cof

Ni fydd yr Ombwdsmon yn argymell rhwymedi oni bai y bu camweinyddu neu fethiant gwasanaeth ar ran y corff sy’n destun y gŵyn a’i fod wedi achosi anghyfiawnder sylweddol i’r unigolyn sy’n cyflwyno’r gŵyn (neu’r unigolyn y mae’n ei gynrychioli). Ni fydd yn argymell rhwymedi os nad yw’r corff wedi gwneud dim o’i le neu os nad yw wedi achosi unrhyw anfantais i’r achwynydd.

Er y bydd yr Ombwdsmon yn ystyried barn yr achwynydd wrth benderfynu pa rwymedi (os unrhyw un) i’w hargymell, ni all barn yr achwynydd roi feto ar benderfyniad yr Ombwdsmon. Yn y pen draw, lle’r Ombwdsmon yw penderfynu beth sy’n rhesymol.

 

Gwybodaeth bellach

Mae enghreifftiau o achosion y mae’r Ombwdsmon wedi edrych arnynt ar gael ar ein gwefan.

 

Cysylltu â ni

Os ydych chi’n ansicr a fyddai’r Ombwdsmon yn gallu edrych i mewn i’ch cwyn, cysylltwch â ni.

Hawdd ei Ddarllen
Rhwymedïau