Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru

Sefydlwyd swyddfa Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ym mis Ebrill 2006 gan Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru 2005. Diwygiwyd y Ddeddf hon yn 2019 i ddod yn Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2019 (“Deddf 2019”). Y Goron sy’n penodi ‘Ombwdsmon’ ac mae’r Ombwdsmon presennol, Michelle Morris, wedi bod yn ei swydd ers mis Ebrill 2022.

Rôl OGCC yw:

  • ystyried cwynion bod rhywbeth wedi mynd o’i le gyda gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru;
  • ystyried cwynion bod cynghorwyr Cymru wedi torri eu Cod Ymddygiad; a
  • gweithio gyda chyrff cyhoeddus i wella gwasanaethau cyhoeddus a safonau ymddygiad o fewn llywodraeth leol ledled Cymru.

Mae pob ymchwiliad yn annibynnol ac yn cael ei gynnal yn breifat.  Mae ymchwilwyr yn edrych i weld a yw corff cyhoeddus wedi gweithredu yn briodol ac wedi bod yn deg yn ei driniaeth, a phan fydd pethau wedi mynd o’u lle, caiff argymhellion eu gwneud i unioni pethau.

Rhoddodd Deddf 2019 bwerau ychwanegol i’r Ombwdsmon ymchwilio lle gallai fod methiannau systemig yn y gwasanaeth, hyd yn oed heb i gŵyn ddod i law. Mae’r rhain yn cael eu galw yn ymchwiliadau ‘ar ei liwt ei hun’ a gallwn ymgymryd â’r rhain os yw ein meini prawf yn cael eu bodloni ac os yw hynny er budd y cyhoedd.

Crëwyd yr Awdurdod Safonau Cwynion hefyd o dan Ddeddf 2019 a’i nod yw ysgogi gwelliant mewn gwasanaethau cyhoeddus. Tasg yr Awdurdod Safonau Cwynion yw gweithio gyda Chyrff Cyhoeddus o fewn ei awdurdodaeth i:

  • gefnogi ymdrin â chwynion yn effeithiol
  • casglu a chyhoeddi data
  • darparu pecynnau hyfforddi pwrpasol

Michelle Morris, Ombwdsmon

Roeddwn wrth fy modd i ymgymryd â rôl Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru ym mis Ebrill 2022.

Cyn i mi ddod yn Ombwdsmon, bûm yn gweithio ym maes datblygu cymunedol a llywodraeth leol am bron i 35 mlynedd mewn rolau corfforaethol ac arwain. Roedd hyn yn cynnwys nifer o swyddi uwch mewn llywodraeth leol, yng Nghymru a’r Alban, fel Cynorthwyydd, Dirprwy ac yna Prif Weithredwr.

Ar hyn o bryd rwy’n rhan o’r Grŵp Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus, gan weithio ar y cyd ag Ombwdsmon ar draws y DU.

Rwy’n dod yn wreiddiol o Sir Benfro a dychwelais i’r Sir yn ddiweddar i fyw. Ar ôl mynychu ysgolion lleol astudiais ym Mhrifysgol Caerdydd, Sefydliad Cranfield a Phrifysgol Morgannwg ac mae gennyf MSc. mewn Marchnata ac MBA.

Mae’r gwaith a wnawn yn OGCC yn rhan bwysig o Sector Cyhoeddus Cymru ac yn darparu gwasanaeth annibynnol a diduedd i ystyried methiannau wrth ddarparu gwasanaethau a honiadau o dorri Cod Ymddygiad y Cynghorwyr. Rydym yn helpu miloedd o bobl bob blwyddyn ac yn gwneud cyfraniad pwysig at wella gwasanaethau cyhoeddus.

Datganiad o Fuddiannau Michelle Morris
Michelle Morris ffoto

Katrin Shaw, Cyfarwyddwr Gweithredol - Gwaith Achos a Chyfreithiol

Magwyd Katrin yng Ngheredigion, Gorllewin Cymru, a mynychodd Brifysgol Sheffield Hallam lle enillodd radd BA yn y gyfraith. Yn 1996, cafodd ei derbyn fel Cyfreithwraig a gweithiodd fel cyfreithwraig llywodraeth leol cyn iddi ymuno â swyddfa’r Ombwdsmon fel Ymchwiliwr yn 2001. Ers hynny, mae Katrin wedi gweithio swyddi rheoli yn y swyddfa a bellach yn Brif Gynghorwr Cyfreithiol a Chyfarwyddwr Ymchwiliadau OGCC.

Mae rolau eraill Katrin wedi cynnwys bod yn aelod o Gyngor Cyfiawnder Gweinyddol y DU, yn Gadeirydd o Grŵp Buddiant Cyfreithiol Cymdeithas yr Ombwdsmon, ac yn Gomisiynydd Dros Dro ar gyfer Safonau Llywodraeth Leol Gogledd Iwerddon, gan ddyfarnu achosion lle mae cynghorwyr yng Ngogledd Iwerddon wedi methu â chydymffurfio â’u Cod Ymddygiad.

Mae Katrin yn ymddiriedolwr i Age Connects Castell-nedd Port Talbot ac yn Aelod o Gyngor Prifysgol Cymru Y Drindod Dewi Sant.

Datganiad o Fuddiannau Katrin Shaw
Katrin Shaw

Cyfarwyddwr Gweithredol - Adnoddau Corfforaethol

Aelodau'r Tîm Rheoli

Annie yw’r Pennaeth Safonau Moesegol ac Ymchwiliadau ar ei Liwt ei Hun/Dirprwy Cynghorydd Cyfreithiol. Cafodd Annie ei derbyn fel Cyfreithiwr yn 2002 a gweithiodd mewn practis cyfreithiol preifat cyn ymuno ag Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru yn 2009. Rhwng 2009 a 2020 bu Annie yn gweithio mewn nifer o rolau gweithredol yn cwmpasu holl feysydd awdurdodaeth yr Ombwdsmon ac yn dylanwadu ar welliant mewn gwasanaethau cyhoeddus Cymru. Yn 2020, symudodd Annie i’r Awdurdod Monitro Annibynnol fel y Pennaeth Ymchwiliad ac yna i’r Comisiwn Ansawdd Gofal fel Rheolwr Ymchwiliad Cyhoeddus. Dychwelodd Annie i swyddfa’r Ombwdsmon yn 2023 ac mae hi bellach yn gyfrifol am Rheolwr y Tîm Cod Ymddygiad a Gwaith a thimau Ymchwiliadau ar ei Liwt ei Hun, Rheoli Gwybodaeth a Chefnogi Gwaith Achos yr Ombwdsmon.

Ymunodd Andrew â’r sefydliad ym mis Hydref 2017 ar ôl iddo raddio o Ysgol Busnes Caerdydd. Yn ystod ei gyfnod yn OGCC, mae Andrew wedi gweithio tuag at ei gymhwyster ACCA, gan ennill y marc uchaf yng Nghymru yn 2019, a chymhwyso fel cyfrifydd siartredig yn 2020. Dechreuodd Andrew ei rôl fel Rheolwr Cyllid ym mis Awst 2023.

Mae gan Marilyn brofiad helaeth o’r sector cyhoeddus ar ôl gweithio i bum Cyngor yng Nghymru. Mae ganddi hefyd brofiad helaeth o’r sector preifat a’r trydydd sector. Yn Gymrawd Siartredig y CIPD, mae Marilyn wedi gweithio ym maes Adnoddau Dynol a Hyfforddiant am ei holl yrfa sy’n ymestyn dros 40 mlynedd. Ymunodd ag OGCC ym mis Ionawr 2021 pan sefydlwyd rôl newydd y Partner Busnes Adnoddau Dynol.

Daw Dewi Gaylard â phrofiad helaeth ar draws y sectorau cyhoeddus a phreifat, ar ôl gweithio mewn uwch rolau mewn sefydliadau megis Banc Datblygu Cymru, Maes Awyr Rhyngwladol Caerdydd, ac eraill. Gyda chefndir cryf mewn TG, cyflawni prosiectau a llywodraethu, cyfuna Dewi fewnwelediad strategol ag arbenigedd ymarferol i yrru gwelliant gweithredol a thrawsnewid digidol. Mae ei brofiad traws-sector a’i ymrwymiad i arfer gorau yn ei wneud yn gynghorydd dibynadwy wrth ddylunio a gweithredu atebion diogel ac effeithlon, sy’n canolbwyntio ar y defnyddiwr.

Magwyd Rachel ar Ynys Môn, ac astudiodd ym Mhrifysgol Aberystwyth lle enillodd raddau LLB ac LLM yn y Gyfraith. Mae ganddi dros 25 mlynedd o brofiad yn y sectorau Ombwdsmon a Rheoleiddio, gan weithio’n bennaf ym maes cwynion cyfreithiol a rheoleiddio. Yn ystod ei gyrfa mae wedi dal swyddi ymchwilio, rheoli ac arwain, ac ym mis Gorffennaf 2026 daeth yn Bennaeth Safonau Cwynion a Gwella, ac yn aelod o’n tîm rheoli.

Panel Ymgynghorol a Pwyllgor Archwilio a Sicrhau Risg

Mae’r Panel Ymgynghorol yn fforwm anstatudol a’i brif rôl yw cefnogi’r Ombwdsmon wrth arwain y swyddfa a’i llywodraethu’n dda.

Mae’r Panel Ymgynghorol yn rhoi cyngor a chymorth penodol i’r Ombwdsmon ar:

  • gweledigaeth, gwerthoedd a dibenion;
  • cyfeiriad strategol a chynllunio;
  • perfformiad gweithredol, atebolrwydd a chyflawni

Hefyd, mae’r Panel Ymgynghorol yn cynnig persbectif allanol i helpu gyda’r gwaith o ddatblygu polisïau ac arferion.

Cynghori yn unig yw gwaith y Panel Ymgynghorol, ac nid yw’n gwneud penderfyniadau drwy ei hawl ei hun.

Mae’r Pwyllgor Archwilio a Sicrhau Risg yn cefnogi’r Ombwdsmon drwy adolygu pa mor gynhwysfawr a dibynnol yw’r sicrwydd ynghylch llywodraethu, rheoli risg, amgylchedd rheoli a didwylledd datganiadau ariannol a’r adroddiad blynyddol.

Panel Ymgynghorol ac Aelodau'r Pwyllgor Archwilio a Sicrhau Risg

Aelod o’r Pwyllgor Archwilio a Sicrwydd Risg

Mae Laura yn gweithio fel Cyfarwyddwr Cyllid TG Byd-eang i Unilever ac mae ganddi fwy nag 20 mlynedd o brofiad ar draws amrywiaeth o rolau cyllid gan gynnwys Cysylltiadau a Rheolaethau Buddsoddwyr. Mae hi’n gyfrifydd rheoli siartredig ac yn aelod o Sefydliad Siartredig y Cyfrifwyr Rheoli ac mae ganddi radd mewn Ffrangeg gydag Astudiaethau Rhyngwladol.

Mae Laura yn Ymddiriedolwr o Gronfa Bensiwn DU Unilever, yn gwasanaethu ar y Bwrdd a’r Pwyllgor Archwilio a Risg. Yn y gorffennol, mae Laura hefyd wedi gweithio ar fyrddau elusen yn y sector ieuenctid.

Datganiad o Fuddiannau Laura Davies

Aelod o’r Panel Ymgynghorol

Roedd Carys yn Bennaeth Data a Dealltwriaeth yn S4C nes 2019, yn defnyddio ystod o dechnegau ansoddol a meintiol i ddadansoddi tueddiadau cynulleidfaoedd ac anghenion sy’n newid. Bu’n gweithio yn y gorffennol hefyd i CBAC, ITV Cymru a Chomisiynydd y Gymraeg.

Mae Carys wedi gwasanaethu fel Aelod o Fwrdd Cyngor Defnyddwyr Cymru rhwng 2000 a 2008 ac i Gynulleidfaoedd Cymru rhwng 2006 a 2015.

Datganiad o Fuddiannau Carys Evans

Aelod o’r Panel Ymgynghorol

Ymunodd Felicity â’r Panel Ymgynghorol ym mis Hydref 2024. Cymhwysodd fel bargyfreithiwr ac ar hyn o bryd mae’n ymgynghorydd annibynnol yn gweithio yn y sector ombwdsmon. Rhwng 2018 a 2023, bu’n Ddyfarnwr Annibynnol ar gyfer Addysg Uwch yn yr SDA, cynllun yr ombwds ar gyfer myfyrwyr addysg uwch yng Nghymru a Lloegr. Mae Felicity hefyd wedi gweithio i Wasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol a chyn hynny i’r Ombwdsmon Bancio.

Roedd Felicity yn gyfarwyddwr i Gymdeithas yr Ombwdsmon rhwng 2019 a 2023, gan ddod yn Is-Gadeirydd, ac yn Gadeirydd y Pwyllgor Dilysu, yn 2021.

Rhwng 2016 a 2021, roedd Felicity yn Gynghorydd Sir yng Nghyngor Sir Hampshire. Bu’n Gadeirydd ar Bwyllgor Dethol yr Economi, Trafnidiaeth a’r Amgylchedd, ac yn aelod o’r Pwyllgorau Iechyd a Gofal Cymdeithasol Oedolion, Polisi ac Adnoddau, ac Archwilio.

Mae Felicity yn gwirfoddoli i ddwy elusen sy’n gweithio ym maes cwnsela ar ddyledion, ac i ddwy elusen datblygu byd-eang.

Datganiad o Fuddiannau Felicity Mitchell

Aelod o’r Panel Ymgynghorol

Mae Sue wedi gweithio yn y sector gwirfoddol yng Nghymru a Lloegr ers dros 40 mlynedd. Gan symud i Gymru ym 1986, bu’n gweithio yn Mencap cyn cael seibiant i fagu dwy ferch. Dechreuodd Sue weithio gyda’r Gymdeithas Alzheimer ym 1995 fel gweinyddwr yn dilyn marwolaeth ei thaid a fu’n dioddef ag Alzheimer. Gweithiodd mewn nifer o rolau datblygu gwasanaeth, rheoli ac arwain cyn dod yn Gyfarwyddwr Gwlad yng Nghymru ym mis Medi 2017. Gan weithio ochr yn ochr â phobl sydd wedi’u heffeithio gan ddementia, gyda’u llais yn ganolog, bu’n ymgyrchu ac yn cefnogi hawliau pawb â dementia a’r sawl sy’n gofalu amdanynt, gan hyrwyddo’r angen am fuddsoddiad mewn ymchwil i roi gobaith ar gyfer y dyfodol. Roedd Sue yn falch iawn o dderbyn MBE yn Anrhydeddau Pen-blwydd y Frenhines yn 2017 am wasanaethau i ddementia yng Nghymru. Mae Sue yn frwd dros chwaraeon ac wedi bod yn Gyfarwyddwr Annibynnol ar Fwrdd Criced Cymru ers 2018. Mae’n gwasanaethu fel Cadeirydd yr Is-bwyllgor EDI ac aelod o’r Is-bwyllgor Cyllid.

Datganiad o Fuddiannau Sue Phelps

Aelod o’r Panel Ymgynghorol

Mae Nia wedi gweithio mewn sawl rôl ar draws y sector cyhoeddus a phreifat, yn fwyaf diweddar fel Pennaeth Ymgysylltu Ymchwil ac Arloesi yn Llywodraeth Cymru. Mae hi’n Dwrnai Patent Ewropeaidd, yn Ffisegydd Siartredig ac yn Aelod o’r Sefydliad Ffiseg. Yn wreiddiol o Ynys Môn, mae Nia yn siaradwr Cymraeg ac yn byw yn Llandudno, Gogledd Cymru. Mae Nia wedi gwasanaethu mewn nifer o rolau anweithredol gan gynnwys fel aelod o Rwydwaith Cynghori Strategol ar gyfer y Cyngor Ymchwil Peirianneg a’r Gwyddorau Ffisegol, aelod o Bwyllgor Sefydliad Ffiseg Cymru a chyn hynny fel Cadeirydd Llywodraethwyr mewn ysgol gynradd.

Datganiad o Fuddiannau Nia Roberts

Aelod o’r Pwyllgor Archwilio a Sicrwydd Risg

Dave oedd Cyfarwyddwr Adnoddau Comisiwn y Senedd nes iddo ymddeol ym mis Ionawr 2022. Treuliodd Dave 10 mlynedd yn y Senedd a chyn hynny, bu’n gweithio mewn Llywodraeth Leol, y Diwydiant Awyrofod a gwasanaethodd am 12 mlynedd fel Swyddog Comisiynu yn yr Awyrlu Brenhinol. TGCh yw cefndir proffesiynol Dave. Ers ymddeol, mae Dave wedi ymgymryd â rôl ran-amser fel ymgynghorydd hyfforddi a datblygu arweinyddiaeth. Mae Dave hefyd yn eistedd fel Ynad.

Datganiad o Fuddiannau Dave Tosh

Aelod o’r Pwyllgor Archwilio a Sicrwydd Risg

Mae Jayne yn aelod o Sefydliad Cyfrifwyr Siartredig Cymru a Lloegr gyda bron i 30 mlynedd o brofiad fel gweithiwr cyllid proffesiynol.  Mae hi wedi gwasanaethu ar fyrddau gweithredol ers dros ddeng mlynedd, gan ganolbwyntio ar gyllid, risg, effeithlonrwydd ac effeithiolrwydd llywodraethu a gweithredol.

Ar hyn o bryd mae’n gwasanaethu fel aelod bwrdd a chadeirydd Pwyllgor Archwilio a Sicrhau Risg, Cymwysterau Cymru a Medr (y Comisiwn Addysg Drydyddol ac Ymchwil).  Mae hi’n aelod annibynnol o Bwyllgor Cyfalaf Cyngor Celfyddydau Cymru ac yn gwasanaethu fel aelod o Bwyllgor Archwilio a Risg, Comisiynydd y Gymraeg.

Cyn hynny, roedd Jayne yn Brif Swyddog Cyllid i Gomisiynydd yr Heddlu, bu’n gwasanaethu ar Fwrdd cymdeithas dai,  yn gwasanaethu ar Fwrdd coleg addysg bellach ac yn aelod o Bwyllgor Archwilio a Risg mewn prifysgol. Mae Jayne yn siarad Cymraeg yn rhugl ac yn byw yng Nghaerfyrddin.

Datganiad o Fuddiannau Jayne Woods