Dewis eich iaith
Cau
Yn ôl
Cyflwyniad

Mae telerau penodi a swyddogaethau statudol yr Ombwdsmon wedi eu nodi yn Neddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005 (“Deddf yr Ombwdsmon”).

 

Penodi

Mae’r Ombwdsmon yn cael ei benodi gan y Frenhines yn dilyn argymhelliad gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae’r penodiad am gyfnod o saith mlynedd ac nid yw’r sawl a benodir yn gymwys i gael ei ail-benodi i swydd yr Ombwdsmon. Gall yr Ombwdsmon gael ei ryddhau o’r swydd os bydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn argymell hyn i’r Frenhines.

 

Atebolrwydd

Mae’r Ombwdsmon yn ddiduedd ac yn annibynnol. Mae hyn yn golygu y bydd yr Ombwdsmon (neu aelodau o’i staff y mae wedi dirprwyo ei swyddogaeth i’w gofal) yn ystyried cwynion yn annibynnol. Mae’r Ombwdsmon yn annibynnol ar y llywodraeth ac mae ganddo bwerau a chyfrifoldebau statudol i adrodd yn uniongyrchol i Gynulliad Cenedlaethol Cymru. Mae’r Ombwdsman yn adrodd yn ôl yn flynyddol i’r Cynulliad Cenedlaethol ar sut y cyflawnodd ei swyddogaethau, ar y gwasanaeth a ddarparwyd ac ar sut y defnyddiwyd arian cyhoeddus.

Mae Deddf yr Ombwdsmon yn darparu bod yr Ombwdsmon yn “Gorfforaeth Unigol” sy’n golygu ei fod yn endid cyfreithiol yn ei rinwedd ei hun.

 

Cyllido

Er mwyn cydnabod annibyniaeth swyddfa’r Ombwdsmon, Cynulliad Cenedlaethol Cymru fydd yn darparu’r cyllid (hynny yw, drwy Gronfa Gyfunol Cymru) ac nid Llywodraeth Cymru. Nid yw’n cael ei lywodraethu gan Fwrdd nac yn atebol i un o weinidogion y llywodraeth. Fodd bynnag, mae’r Ombwdsmon wedi sefydlu Panel Cynghori o aelodau annibynnol i’w gynghori ar faterion polisi a llywodraethu da a darparu safbwynt allanol ar wasanaeth yr Ombwdsmon. Fodd bynnag, mae’n rhaid i’r cyfrifoldeb a’r atebolrwydd am y gweithgareddau a gaiff eu cyflawni gan y swyddfa aros gyda’r Ombwdsmon, ac nid oes gan y Panel Cynghori unrhyw rôl o ran ymdrin â chwynion unigol.

 

Swyddogaeth

Mae’r Ombwdsmon yn delio â chwynion gan aelodau o’r cyhoedd yn erbyn cyrff a restrir yn Neddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2005. Mae’r rhain yn cynnwys awdurdodau lleol yng Nghymru, byrddau iechyd, cymdeithasau tai a Llywodraeth Cymru.

Mae Deddf yr Ombwdsmon yn darparu mai mater i’r Ombwdsmon yw penderfynu a ddylid cychwyn, terfynu neu gwblhau ymchwiliad a chyhoeddi ei adroddiad. Pan fydd yr Ombwdsmon wedi dirprwyo ei swyddogaeth i aelod o’i staff, gall achwynydd ofyn i’r Ombwdsmon adolygu unrhyw benderfyniad a wneir ynghylch cwyn lle mae tystiolaeth newydd yn cael ei darparu, neu lle mae’n glir nad yw rhywfaint o dystiolaeth wedi cael ei hystyried yn briodol. Bydd yr adolygiad mewnol hwn yn cael ei gynnal gan Reolwr Adolygu’r Ombwdsmon, neu uwch aelod arall o’r staff, nad oedd yn rhan o’r penderfyniad gwreiddiol.

Os yw achwynydd yn dymuno herio unrhyw benderfyniad gan yr Ombwdsmon yn dilyn hynny, gall geisio cyngor cyfreithiol ynghylch a oes sail i herio penderfyniad yr Ombwdsmon drwy adolygiad barnwrol yn y llysoedd.

 

Cysylltu â ni

Os ydych chi’n ansicr a fyddai’r Ombwdsmon yn gallu edrych i mewn i’ch cwyn, cysylltwch â ni.