Dewis eich iaith
Cau
Yn ôl
Cyflwyniad

Mae’r Daflen Ffeithiau hon yn ymwneud â hawliau tramwy cyhoeddus. Dylid darllen y daflen ffeithiau gyda’n llyfryn gwybodaeth gyffredinol am ein gwasanaeth.

Hawl i aelod o’r cyhoedd fynd ar hyd llwybr dros dir a all fod yn eiddo preifat, yw hawl tramwy cyhoeddus.  Mae gwahanol fathau o hawliau tramwy. Mae’r rhain yn cynnwys llwybrau troed, llwybrau ceffylau, llwybrau beiciau a chilffyrdd sydd ar agor i unrhyw draffig.  Y cyngor, fel yr awdurdod priffyrdd, sy’n cynnal map a datganiad diffiniol o’r hawliau tramwy cyhoeddus yn ei ardal. Mae hwn yn darparu tystiolaeth bendant am fodolaeth hawl tramwy.

Os yw aelod o’r cyhoedd yn credu y dylid ychwanegu hawl tramwy at y map diffiniol neu y dylid dileu hawl tramwy oddi ar y map hwnnw, caiff wneud cais am orchymyn i’r map gael ei addasu. Gall Cynghorau gychwyn ar y drefn hefyd. Pan fydd cyngor yn ystyried a ddylid diwygio’r map diffiniol, bydd yn casglu tystiolaeth am y defnydd hanesyddol er mwyn ystyried a ddylid gwneud y gorchymyn. Mae modd i dirfeddianwyr wneud ceisiadau i greu, dargyfeirio neu ddileu hawl tramwy cyhoeddus hefyd.  Mae gan y cyhoedd ac ymgyngoreion statudol hawl i fynegi eu gwrthwynebiad i wneud y gorchmynion hyn. Os na chaiff y gwrthwynebiadau eu tynnu’n ôl, caiff y mater ei gyfeirio at yr Arolygaeth Gynllunio, i wneud penderfyniad yn ei gylch ar ran Gweinidogion Cymru. Pan fydd hawl tramwy wedi cael ei sefydlu, mae gan awdurdod priffyrdd ddyletswydd i fynnu ac amddiffyn hawliau’r cyhoedd i’w ddefnyddio, ac atal unrhyw rwystrau, ac mae ganddo bwerau gorfodi cyfreithiol.

 

Yr hyn gall yr Ombwdmson ei wneud

Gall yr Ombwdsmon ystyried cwynion bod awdurdod priffyrdd wedi methu â sicrhau bod rhwystrau ar hawliau tramwy cyhoeddus wedi cael eu symud a bod yr hawl i ddefnyddio’r llwybr wedi cael ei gynnal.

Caiff yr Ombwdsmon edrych ar ormod o oedi ac anghysonderau gweithdrefnol yng ngwaith y cyngor o ran asesu a phenderfynu ar geisiadau, er enghraifft gorchmynion addasu neu ddargyfeirio.  Caiff unrhyw un sydd wedi gwneud cais i’r awdurdod priffyrdd lleol i gael addasu map a datganiad diffiniol yr ardal, ac sydd ddim wedi cael gwybod beth yw’r penderfyniad o fewn 12 mis ar ôl derbyn cais dilys, ysgrifennu at Lywodraeth Cymru i ofyn am gyfarwyddyd.  Efallai y bydd Llywodraeth Cymru’n cyfarwyddo’r awdurdod i wneud penderfyniad ynghylch y cais erbyn dyddiad penodol, er nad yw’n gyfreithiol-rwym.

Caiff yr Ombwdsmon ymchwilio i bryderon ynghylch ffordd y mae cyngor wedi ymateb i gŵyn drwy ei drefn gwyno.

 

Yr hyn na all yr Ombwdsmon wneud

Ni all yr Ombwdsmon edrych ar benderfyniad lle ceir hawl i apelio i Lywodraeth Cymru.  Ceir hawl o’r fath, drwy’r Arolygiaeth Gynllunio, pan fydd cais i gael cynnwys hawl tramwy ar y gorchymyn map diffiniol, yn cael ei wrthod.

Disgwylir i ymgeiswyr arfer eu hawl i apelio – oherwydd mai’r Arolygiaeth Gynllunio yw’r corff priodol ar gyfer penderfynu ar deilyngdod cais.

Ni all yr Ombwdsmon ymchwilio i gŵyn ynghylch penderfyniad sydd wedi cael ei wneud heb gamweinyddu. Dan yr amgylchiadau hyn, ni all gwestiynu pa mor deilwng yw’r penderfyniad.

 

Materion i gadw mewn cof

Mae’r broses o ystyried a phenderfynu ar geisiadau neu hawliadau i ddiwygio’r map a’r datganiad diffiniol yn cymryd cryn dipyn o amser weithiau, oherwydd bod angen i awdurdodau priffyrdd edrych ar dystiolaeth am y defnydd o’r llwybr o dan sylw. Mae swyddogion hawliau tramwy o dan bwysau hefyd oherwydd niferoedd a hyd y llwybrau o dan awdurdodaeth eu hawdurdod.

Nid yw caniatâd cynllunio ar gyfer datblygiad sy’n effeithio ar hawl tramwy o anghenraid yn golygu y bydd yr hawl tramwy o dan sylw’n cael ei ddiddymu neu ei ddargyfeirio.

 

Gwybodaeth bellach

Mae modd i chi gael gwybodaeth am hawliau tramwy cyhoeddus yn eich ardal gan eich awdurdod priffyrdd lleol.

Mae’r ffynonellau isod yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol am hawliau tramwy hefyd:

  • Cymdeithas y Cerddwyr www.ramblers.org.uk
  • Cymdeithas Lleoedd Agored www.oss.org.uk
  • Sefydliad Hawliau Tramwy a Rheoli Mynediad www.iprow.co.uk

Gellir gweld enghreifftiau o achosion y mae’r Ombwdsmon wedi eu hystyried ar ein gwefan.  Ewch i www.ombwdsmon.cymru

 

Cysylltu â ni

Os ydych yn ansicr a fyddai’r Ombwdsmon yn gallu edrych i mewn i’ch cwyn, cysylltwch â ni.