Hawliau Tramwy Cyhoeddus

Mae hawl tramwy gyhoeddus yn caniatáu i’r cyhoedd deithio ar hyd llwybr, hyd yn oed os yw’r tir yn eiddo preifat. Mae mathau o hawliau tramwy cyhoeddus yn cynnwys llwybrau troed, llwybrau ceffylau, llwybrau beicio, a ffyrdd osgoi y gall gwahanol fathau o draffig eu defnyddio.

Fel yr awdurdod priffyrdd, mae’r cyngor yn cadw cofnod swyddogol o hawliau tramwy cyhoeddus yn ei ardal, a elwir yn fap a datganiad diffiniol. Dyma’r cofnod cyfreithiol sy’n dangos ble mae hawliau tramwy cyhoeddus yn bodoli.

Os yw rhywun yn credu y dylid ychwanegu hawl tramwy gyhoeddus at y map diffiniol neu ei ddileu ohono, gallant wneud cais i newid y map. Gall y cyngor hefyd ddechrau’r broses hon ei hun. I benderfynu a ddylid gwneud newid, bydd y cyngor yn ystyried tystiolaeth, gan gynnwys sut mae’r llwybr wedi cael ei ddefnyddio yn y gorffennol.

Gall tirfeddianwyr hefyd wneud cais i greu, dargyfeirio neu gau hawl tramwy gyhoeddus. Mae gan aelodau’r cyhoedd a sefydliadau eraill yr hawl i wrthwynebu’r cynigion hyn. Os na chaiff gwrthwynebiadau eu tynnu’n ôl, caiff y penderfyniad ei basio i Benderfyniadau Cynllunio ac Amgylchedd Cymru (PCAC), sy’n penderfynu ar y mater ar ran Gweinidogion Cymru.

Unwaith y bydd hawl tramwy gyhoeddus wedi’i sefydlu’n gyfreithiol, mae gan y cyngor ddyletswydd i amddiffyn hawl y cyhoedd i’w defnyddio, sicrhau nad oes unrhyw rwystrau, a chymryd camau gorfodi lle bo angen.

Gallwn ymchwilio i gwynion nad yw awdurdod priffyrdd wedi cymryd camau priodol i gael gwared ar rwystrau o hawl tramwy gyhoeddus neu wedi methu â diogelu hawl y cyhoedd i ddefnyddio’r llwybr.

Gallwn hefyd edrych ar gwynion am oedi neu broblemau diangen gyda’r ffordd y mae cyngor wedi ymdrin â cheisiadau sy’n ymwneud â hawliau tramwy cyhoeddus, megis ceisiadau i newid y map diffiniol neu ddargyfeirio llwybr.

Os bydd rhywun yn gwneud cais i gael y map a’r datganiad diffiniol wedi’u newid ac nad yw’r cyngor wedi gwneud penderfyniad o fewn 12 mis i dderbyn cais dilys, gallant ofyn i Lywodraeth Cymru ymyrryd. Gall Llywodraeth Cymru gyfarwyddo’r cyngor i wneud penderfyniad erbyn dyddiad penodol, er nad oes gofyniad cyfreithiol ar y cyngor i gydymffurfio â’r cyfarwyddyd hwnnw.

Gallwn hefyd ymchwilio i bryderon ynghylch sut mae cyngor wedi delio â chwyn drwy ei weithdrefn gwyno.

Ni allwn edrych ar benderfyniad lle mae hawl i apelio i Lywodraeth Cymru. Mae’r hawl hon yn bodoli, drwy PCAC, pan fydd cais i gynnwys hawl tramwy mewn gorchymyn map diffiniol yn cael ei wrthod.

Os bydd rhywun yn gwneud cais i newid hawl tramwy gyhoeddus ac mae ganddo hawl i apelio, byddem fel arfer yn disgwyl iddynt ddefnyddio’r broses apelio honno. Mae hyn oherwydd mai PCAC yw’r corff sy’n gyfrifol am benderfynu ar rinweddau’r ceisiadau hyn.

Ni allwn ymchwilio i gŵyn dim ond oherwydd bod rhywun yn anghytuno â phenderfyniad. Os gwnaed penderfyniad yn briodol a heb fai, ni allwn gwestiynu a oedd yn benderfyniad cywir.

Gall ceisiadau i newid y map a’r datganiad pendant gymryd amser hir i’w prosesu weithiau. Mae hyn yn aml oherwydd bod angen i gynghorau gasglu ac asesu tystiolaeth ynghylch sut mae llwybr wedi cael ei ddefnyddio dros amser. Gall fod gan swyddogion hawliau tramwy lwythi gwaith sylweddol hefyd oherwydd nifer a hyd y llwybrau y maent yn gyfrifol amdanynt.

Nid yw caniatâd cynllunio ar gyfer datblygiad sy’n effeithio ar hawl tramwy gyhoeddus yn golygu’n awtomatig y bydd yr hawl tramwy yn cael ei chau neu ei hailgyfeirio.

Gallwch gael gwybodaeth am hawliau tramwy cyhoeddus yn eich ardal gan eich awdurdod priffyrdd lleol.

Mae’r ffynonellau canlynol hefyd yn darparu gwybodaeth ddefnyddiol am hawliau tramwy ac apeliadau:

Cymdeithas y Cerddwyr  www.ramblers.org.uk;

Cymdeithas Mannau Agored www.oss.org.uk ;

Sefydliad Hawliau Tramwy Cyhoeddus a Rheoli Mynediad www.iprow.co.uk

LLYW.CYMRU Apeliadau mynediad i gefn gwlad a hawliau tramwy

Gellir dod o hyd i enghreifftiau o achosion rydym wedi edrych arnynt ar ein gwefan, o dan y tab ‘Cyhoeddiadau’ ar y dudalen Ein Canfyddiadau.

Os ydych yn ansicr a fyddwn yn gallu edrych i mewn i’ch cwyn, cysylltwch â ni, drwy ffonio 0300 790 0203.