Dewis eich iaith
Cau
Yn ôl
Cyflwyniad

Gall yr Ombwdsmon gynnal dau fath o ymchwiliad ar ei liwt ei hun:

  • Ymchwiliad Estynedig – gellir dechrau ymchwiliad o’r fath pan fydd yr Ombwdsmon yn penderfynu, yn ystod ymchwiliad sy’n bodoli’n barod, bod materion ychwanegol, neu weithredoedd corff arall mewn awdurdodaeth, yn awgrymu bod achos o gamweinyddu a/neu fethiant gwasanaeth.
  • Ymchwiliad Ehangach ar ei liwt ei hun – ymchwiliad annibynnol yw hwn na fydd fel arfer yn ymwneud â chwyn neu unigolyn penodol. Gellir dechrau ymchwiliad ehangach ar ei liwt ei hun pan fydd tystiolaeth o gamweinyddu systemig neu eang a/neu fethiant gwasanaeth ar ran corff (neu gyrff) mewn awdurdodaeth, neu botensial i hynny’n digwydd. Mae ymchwiliadau ehangach ar ei liwt ei yn rhoi cyfle i’r Ombwdsmon ddarparu gwasanaeth sy’n ymatebol i faterion cyfredol, sy’n canolbwyntio ar ddinasyddion ac yn addas ar gyfer y dyfodol.

Mae’r daflen ffeithiau hon yn esbonio sut gall yr Ombwdsmon ddefnyddio ei bwerau ehangach i gynnal ymchwiliad ar ei liwt ei hun o dan Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus (Cymru) 2019.

Gellir dod o hyd i wybodaeth am ymchwiliadau ar ei liwt ei hun estynedig yma.

 

 

Beth all yr Ombwdsmon ei wneud

Mae gan yr Ombwdsmon ddisgresiwn i ddechrau ymchwiliad ehangach ar ei liwt ei hun mewn perthynas ag unrhyw gyrff dan awdurdodaeth i ystyried a oes tystiolaeth sy’n:

  • awgrymu bod camweinyddu systemig/methiant gwasanaeth wedi digwydd
  • nodi bod camweinyddu systemig/methiant gwasanaeth yn bodoli
  • nodi bod potensial i gamweinyddu systemig/methiant gwasanaeth ddigwydd
  • awgrymu y gallai camweinyddu neu fethiant gwasanaeth a nodwyd fod yn fwy eang a systemig

Gall ymchwiliad ehangach ar ei liwt ei hun ganolbwyntio ar wasanaeth neu wasanaethau a ddarperir gan gorff unigol dan awdurdodaeth neu ystyried yr un materion ar draws un neu ragor o gyrff dan awdurdodaeth.

Gall yr Ombwdsmon, fel rhan o ymchwiliad ehangach ar ei liwt ei hun, ystyried gweithredoedd a gwasanaethau a ddarparwyd cyn i Ddeddf Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru 2019 ddod i rym.

 

Sut bydd yr Ombwdsmon yn penderfynu

Bydd yr Ombwdsmon yn defnyddio ei ddisgresiwn i benderfynu a oes angen dechrau ymchwiliad. Bydd yn ystyried tystiolaeth sydd ar gael i sefydlu a fodlonir y meini prawf i ddechrau ymchwiliad, gan gynnwys;

  • A yw’r mater er budd y cyhoedd
  • A oes amheuaeth resymol bod camweinyddu systemig a allai beri i unigolyn, neu grŵp o bobl, gynnal anghyfiawnder neu galedi
  • Pa un ai a yw’r pryderon yn debygol o effeithio ar grŵp eang o ddinasyddion neu unigolion, yn enwedig os gallent fod yn agored i niwed neu dan anfantais ac yn ymddangos yn debygol o gynnal anghyfiawnder neu galedi o ganlyniad
  • Swm y dystiolaeth
  • Natur ddarbwyllol y dystiolaeth

Nid oes diffiniad sy’n cael ei dderbyn yn eang ar gyfer budd y cyhoedd, ond mae wedi cael ei ddisgrifio fel “rhywbeth sydd o bwysigrwydd a diddordeb sylweddol i’r cyhoedd”. Mae budd y cyhoedd felly’n ymwneud â rhywbeth sy’n effeithio ar y cyhoedd. Mae’n golygu mwy na rywbeth mae gan y cyhoedd ddiddordeb ynddo, neu fater sy’n effeithio ar unigolyn a neb arall (ond gallai’r mater effeithio’n fwy uniongyrchol ar yr unigolyn na’r cyhoedd yn ehangach).

Nid ydy cyhoedd yn y cyd-destun hwn yn golygu poblogaeth gyfan Cymru o reidrwydd. Gall gyfeirio at ran benodol o’r cyhoedd, megis cymuned fach neu grŵp buddiant.

Gall yr Ombwdsmon ystyried tystiolaeth o nifer o ffynonellau, gan gynnwys:

  • Cwynion a/neu’r corff y cwynwyd amdano
  • Tyst/tystion
  • Darparwyr gwasanaethau cyhoeddus eraill, Rheoleiddwyr, sefydliadau trydydd sector a thrydydd partïon eraill
  • Y Cyfryngau
  • Achwynwyr dienw
  • *Chwythwyr chwiban (gweler isod)
  • Pryderon sy’n codi o gwynion a dderbyniwyd a/neu yr ymchwiliwyd iddynt gan yr Ombwdsmon gan aelodau o’r cyhoedd, neu wybodaeth a gafwyd drwy waith gwella’r swyddfa.

 

Proses yr ymchwiliad ar ei liwt ei hun

Pan fydd yr Ombwdsmon o’r farn bod angen dechrau ymchwiliad a bod y meini prawf yn cael eu bodloni, bydd yn ymgynghori â Chomisiynwyr Cymru, cyrff rheoleiddio eraill a/neu’r Archwilydd Cyffredinol ar bwnc ei ymchwiliad arfaethedig. Efallai y bydd yn bosibl, mewn rhai amgylchiadau, cydweithredu ag un o’r cyrff hyn i gynnal ymchwiliad ar y cyd a llunio adroddiad ar y cyd.

Gall hefyd fod yn briodol ceisio barn y cyhoedd yn ehangach, drwy hysbysebu manylion yr ymchwiliad arfaethedig ar wefan yr Ombwdsmon, yn y cyfryngau a/neu drwy gynnal digwyddiadau trafod.

Yn dilyn ymgynghori, bydd cynnig i ymchwilio yn cael ei anfon at y corff neu’r cyrff i’w cynnwys yn yr ymchwiliad, gyda gwahoddiad i wneud sylwadau, mynegi barn a rhoi sylwadau ar briodoldeb ymchwilio.

Os bydd yr Ombwdsmon, ar ôl ystyried sylwadau gan y corff, neu’r cyrff, a gynhwysir yn yr ymchwiliad arfaethedig, yn penderfynu ei bod yn briodol bwrw ymlaen, bydd manylion a chwmpas yr ymchwiliad yn cael eu rhannu gyda’r cyrff dan sylw. Bydd yr ymchwiliad yn cael ei reoli yn unol â phrosesau trin cwynion presennol yr Ombwdsmon.

 

Beth na all yr Ombwdsmon ei wneud

Er y gall yr Ombwdsmon ystyried gwybodaeth a ddarperir gan unigolion a all fodloni’r diffiniad statudol o chwythwr chwiban, nid yw’r Ombwdsmon yn unigolyn rhagnodedig o dan Orchymyn Datgelu er Lles y Cyhoedd (Personau Rhagnodedig) 2014. Mewn amgylchiadau o’r fath, bydd yr Ombwdsmon yn cyfeirio unrhyw chwythwyr chwiban posibl at y corff dan sylw neu’r unigolyn rhagnodedig priodol ar gyfer y math hwnnw o gŵyn. Ni fydd unrhyw ymchwiliad sy’n deillio o hyn yn disodli nac yn ymyrryd â dyletswyddau, cyfrifoldebau a phrosesau chwythu’r chwiban y cyrff cyhoeddus dan sylw.

Ni fydd ymchwiliadau ar ei liwt ei hun fel arfer yn cael eu dechrau i ystyried digwyddiadau neu gwynion penodol o gamweinyddu/methiant gwasanaeth sy’n effeithio ar aelodau unigol o’r cyhoedd yn unig. Mae materion o’r fath yn fwy priodol i’w hystyried gan ddefnyddio pwerau ymchwilio cyffredinol yr Ombwdsmon.

 

Cysylltu â ni

Gallwch gyflwyno syniad ar gyfer ymchwiliad ar ei liwt ei hun yma (dolen)

Os oes angen unrhyw wybodaeth bellach arnoch chi am ymchwiliadau ar ei liwt ei hun, cysylltwch â ni (dolen)

Areiliwteihun @ombwdsmon.cymru