Rhagair
Rydym yn falch o rannu gyda chi’r rhifyn arbennig hwn o’n cylchlythyr, sy’n cynnwys uchafbwyntiau o’n Hadroddiad Blynyddol 2025-26.
Canlyniadau eleni yw’r arwydd cliriaf hyd yma bod pobl ledled Cymru yn parhau i deimlo pwysau ar wasanaethau cyhoeddus. Rydym bellach yn derbyn tair gwaith cymaint o gwynion ag a dderbyniodd y swyddfa 20 mlynedd yn ôl, ac mae cynnydd eleni yn fwy sydyn nag unrhyw gynnydd a welwyd gennym o’r blaen.
Y tu ôl i bob rhif mae rhywun sydd wedi teimlo eu bod wedi cael eu siomi ac sy’n chwilio am atebion, tegwch a gwelliant. Mae nifer y cwynion yn her, ond mae hefyd yn gyfle: gall pob cwyn a gadarnheir, pob datrysiad cynnar a phob argymhelliad helpu i atal yr un anghyfiawnder rhag digwydd eto.
Ym mis Mai eleni cyhoeddom ein Cynllun Strategol newydd 2026-29. Ynddo, rydym yn ymateb i’r galw cynyddol am ein gwasanaeth ond hefyd yn cydnabod cyfleoedd a heriau allweddol eraill megis yr angen i wella mynediad i grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol, a phwysigrwydd defnyddio data, offer digidol a thechnoleg arloesol i gryfhau effaith. Rydym yn cloi’r cylchlythyr hwn gyda manylion am ein Cynllun Busnes newydd sy’n egluro pa ddulliau newydd rydym yn bwriadu eu harchwilio a pha effeithiau rydym am eu cyflawni.
Rydym yn edrych ymlaen at y gwaith sydd o’n blaenau.
Rydym wedi adrodd am y flwyddyn brysuraf yn hanes 20 mlynedd y swyddfa, gyda chynnydd digynsail yn nifer y cwynion am wasanaethau cyhoeddus ac ymddygiad cynghorwyr ledled Cymru.
Cawsom 4,507 o gwynion a wnaed yn briodol ar draws ein cylch gwaith gwasanaethau cyhoeddus a Chod Ymddygiad, sef 27% yn fwy na’r llynedd, 47% yn fwy na thair blynedd yn ôl, a thair gwaith cymaint ag 20 mlynedd yn ôl.
Am y tro cyntaf, cawsom fwy na 4,000 o gwynion am wasanaethau cyhoeddus mewn un flwyddyn, gan gyrraedd 4,183, sef cynnydd o 29% o gymharu â 2024-25 a 50% yn uwch nag oedd tair blynedd yn ôl. Iechyd oedd y pwnc y cwynwyd amdano fwyaf, ond roedd cyfrannau sylweddol o’n gwaith achos hefyd yn parhau i fod yn ymwneud â thai a thrin cwynion.
Er gwaethaf y nifer uchel o achosion a ddaeth i law, gwnaethom gau’r nifer uchaf erioed o gwynion, a gwnaethom ymyrryd mewn 568, gan unioni pethau ar gyfer pobl a oedd yn cael problemau gyda gwasanaethau cyhoeddus. Er gwaethaf y cynnydd sylweddol yn nifer y cwynion am wasanaethau cyhoeddus a gaewyd, gwnaethom barhau i ddatrys y cwynion hyn mewn modd amserol, gydag ymchwiliadau i wasanaethau cyhoeddus yn cymryd 10.8 mis ar gyfartaledd – ymhell o fewn y targed o 12 mis.
Cynyddodd cwynion am fyrddau iechyd Cymru 42% i 1,351. O bell ffordd, y maes mwyaf cyffredin o’r cwynion hyn yw triniaeth glinigol yn yr ysbyty, ac rydym wedi gweld cyfran y cwynion hyn yn cynyddu rhwng 2023-24 a 2025-26.
Cynyddodd cwynion am gymdeithasau tai 25% i 513. Rydym yn parhau i weld cynnydd yn nifer y cwynion am atgyweiriadau a chynnal a chadw, yn ogystal â lleithder a llwydni.
Cynyddodd cwynion am Awdurdodau Lleol 27% i 1,704. Dros y tair blynedd diwethaf, rydym wedi gweld cynnydd cyson yn nifer y cwynion ar draws ystod o bynciau – o dai a gwasanaethau cymdeithasol i’r amgylchedd ac iechyd yr amgylchedd, cynllunio ac addysg.
Yn 2025-26, cawsom 324 o gwynion am y Cod Ymddygiad a gyflwynwyd yn briodol, sef 3% yn fwy na’r llynedd a 14% yn fwy na thair blynedd yn ôl.
Yn gyffredinol, mae cwynion am gynghorau tref a chynghorau chymuned yn parhau i fod y grŵp mwyaf o’n cwynion Cod Ymddygiad, ond gwelsom gyfran y cwynion hyn yn gostwng ychydig i 58% (o gymharu â 60% y llynedd).
Gwnaethom ymchwilio i 85 (tua 24%) o’r cwynion Cod Ymddygiad a gaewyd gennym eleni, sef cynnydd sylweddol o gymharu â’r llynedd. Er gwaethaf y cynnydd hwn, gwnaethom hefyd wneud cynnydd sylweddol o ran lleihau hyd ein hymchwiliadau a datrys nifer o achosion oedrannus.
Cyfeiriom 15 o achosion Cod Ymddygiad naill ai at y Pwyllgor Safonau perthnasol neu at Banel Dyfarnu Cymru.
Parhaodd ein swyddfa hefyd i ddatblygu ein gwaith gwella ledled Cymru.
Erbyn diwedd mis Mawrth 2026, roedd pob awdurdod lleol, bwrdd iechyd a 21 o gymdeithasau tai yn gweithredu o dan ein polisi cwynion enghreifftiol. Rydym yn falch iawn o adrodd bod pob cymdeithas dai bellach yn cydymffurfio â’r polisi enghreifftiol ers 23 Medi.
Hyd yma, rydym wedi cau 20 o ymchwiliadau ar ei liwt ei hun, sef ymchwiliadau lle gallwn ystyried mater heb fod wedi derbyn cwyn. Ym mis Mawrth 2026, roeddem yn cynnal 4 ymchwiliad pellach, gan ystyried:
- methiannau gofal iechyd posibl
- sut mae landlordiaid cymdeithasol yn delio â chwynion am ddiffyg atgyweirio a lleithder a llwydni.
Gwnaethom hefyd hyrwyddo 9 adroddiad budd y cyhoedd yn eang, a gyhoeddwyd yn ystod y flwyddyn, a oedd yn tynnu sylw at fethiannau difrifol mewn gwasanaethau gofal iechyd a thai cymdeithasol.
Yn ogystal, er gwaethaf y cynnydd mewn gwaith achos, rydym wedi parhau i hyrwyddo’r gwasanaeth i’r rhai sydd fwyaf tebygol o fod ei angen a gwella hygyrchedd.
Mae ymwybyddiaeth o’r swyddfa bellach ar ei lefel uchaf erioed, gyda 52% o’r cyhoedd yng Nghymru yn ymwybodol ohonom.
Yn ystod y flwyddyn, cawsom 236 o gwynion dros y ffôn, sef gwasanaeth allweddol sydd wedi’i gynllunio i gael gwared ar rwystrau i bobl sy’n llai cyfforddus yn cyflwyno cwynion yn ysgrifenedig.
Rydym bellach wedi cyhoeddi ein Cynllun Busnes ar gyfer 2026-27, sy’n nodi’r camau ymarferol y byddwn yn eu cymryd dros y flwyddyn i ddod i wella mynediad at ein gwasanaeth, cryfhau ein heffaith a sicrhau ein bod yn barod i ateb y galw cynyddol.
Mae blaenoriaethau allweddol yn cynnwys gwella amseroldeb ein gwaith achos, treialu platfform ar-lein newydd i helpu pobl i olrhain eu cwynion, ehangu ein gwaith safonau cwynion i ofal iechyd sylfaenol, ei gwneud hi’n haws i bobl gwyno ar lafar, a chynyddu ein defnydd o ymchwiliadau ar ei liwt ei hun i fynd i’r afael â materion sy’n effeithio ar gymunedau ledled Cymru.
Mae’r Cynllun hefyd yn canolbwyntio ar estyn allan at grwpiau sydd heb gynrychiolaeth ddigonol ac ymgysylltu ag Aelodau’r Senedd a sefydliadau’r trydydd sector, gan barhau i fuddsoddi yn ein pobl, ein gwasanaethau digidol a gwytnwch y sefydliad. Gyda’i gilydd, bydd y camau gweithredu hyn yn ein helpu i wneud y mwyaf o’n heffaith gadarnhaol ar bobl a gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru.