Derbyniodd yr Ombwdsmon gŵyn fod Aelod (“yr Aelod”) o Gyngor Tref Hendy-gwyn ar Daf (“y Cyngor”) wedi torri’r Cod Ymddygiad (“y Cod”).
Honnwyd fod yr Aelod wedi torri’r Cod mewn perthynas â methiant honedig i ddatgan buddiant mewn taliad a wnaed gan y Cyngor am fwffe (“honiad 1”), methiant honedig i ddatgan buddiant mewn busnes y Cyngor yn ymwneud â chwmni cyfreithwyr (“honiad 2”), a’i ymddygiad honedig yn ystod cyfarfod Cyngor Llawn Arbennig ar 3 Gorffennaf 2025 (“honiad 3”).
Penderfynodd yr Ombwdsmon fod ymchwiliad yn briodol ac y dylid ystyried paragraffau 4(b) (parch ac ystyriaeth), 4(c) (aflonyddu a bwlio), 7(a) (defnyddio safle), a 10(1), 10(2)(c)(i), 11(1), 12(1) a 14(1)(a) (buddiannau personol a rhagfarnus).
Casglwyd gwybodaeth gan y Cyngor, gan gynnwys cofnodion a gohebiaeth berthnasol o gyfarfodydd. Cynhaliwyd cyfweliadau â nifer o dystion, gan gynnwys yr achwynydd. Cafodd yr Aelod ei gyfweld hefyd.
Mewn perthynas â honiad 1, canfu ymchwiliad yr Ombwdsmon fod yr Aelod wedi cymryd rhan mewn trafodaeth ac wedi eilio cynnig i wneud taliad yr oedd ganddo fuddiant ynddo. Roedd buddiant yr Aelod yn un personol ac yn un rhagfarnus, ac ni ddatganodd y buddiannau hynny. O ganlyniad, roedd ei ymddygiad yn awgrymu torri paragraffau 11(1) a 14(1)(a).
Mewn perthynas â honiad 2, canfu ymchwiliad yr Ombwdsmon nad oedd gan yr Aelod fuddiant personol na rhagfarnus mewn perthynas â busnes y cwmni cyfreithwyr. Felly, nid oedd ei ymddygiad yn awgrymu torri’r Cod mewn perthynas â’r agwedd hon ar y gŵyn.
Yn olaf, mewn perthynas â honiad 3, canfu ymchwiliad yr Ombwdsmon fod y cyfrifon a ddarparwyd gan dystion yn amrywio. Yn arwyddocaol, ni weithredodd tyst allweddol â’r ymchwiliad ac ni lwyddodd yr Ombwdsmon i gael ei chyfrif uniongyrchol o’r digwyddiadau. Ar y cyfan, gan ystyried y gwahanol gyfrifon, nid oedd yn bosibl cysoni’r gwahaniaethau rhwng y cyfrifon a chyrraedd barn gytbwys ynghylch yr hyn a ddigwyddodd.
Wrth ystyried a oedd cymryd camau pellach er budd y cyhoedd mewn perthynas â’r achosion awgrymedig o dorri’r Cod, ystyriodd yr Ombwdsmon y ffactorau perthnasol a ddeilliodd o’r dystiolaeth. Roedd y toriad ei hun yn gymharol fach. Yn ogystal, dangosodd yr Aelod fyfyrdod a dealltwriaeth o’i weithredoedd ac roedd yn glir y byddai’n gweithredu’n wahanol yn y dyfodol.
Ystyriodd yr Ombwdsmon nad oedd yn gymesur, o ystyried yr amgylchiadau, i gymryd unrhyw gamau pellach.