Gair gan yr Ombwdsmon
Croeso i 11eg rhifyn ein cylchlythyr.
Gan fod chwarter cyntaf y flwyddyn ariannol hon bellach wedi dod i ben, byddwn yn rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf i chi am yr hyn rydym wedi bod yn ei wneud mewn perthynas â’n hadroddiadau budd y cyhoedd diweddar, atgyfeiriadau a phenderfyniadau ynghylch y Cod Ymddygiad, a’n gwaith safonau cwynion.
Bydd rhagor o fanylion am ein gwaith yn ystod 2025-26 yn dilyn yn ein Hadroddiad Blynyddol, a fydd yn cael ei osod gerbron y Senedd yn fuan. Fodd bynnag, un o’r prif dueddiadau, sy’n parhau o’r llynedd, yw bod nifer ein cwynion newydd yn dal i gynyddu’n sydyn. O’i gymharu â chwarter cyntaf y llynedd, rydym eisoes wedi cael 48% yn fwy o gwynion am wasanaethau cyhoeddus a 18% yn fwy o gwynion am y Cod Ymddygiad.
Wrth i ni barhau i archwilio ffyrdd o reoli’r llwyth gwaith hwn mewn modd amserol ac effeithlon, rydym wedi bod yn datblygu ein hymgysylltiad â rhanddeiliaid sy’n cefnogi, yn cynghori ac yn cynrychioli achwynwyr. Yn ystod y chwarter diwethaf, fe wnaethom noddi a mynychu gofod3, mynychu Marchnad y Senedd a chynnig rhagor o hyfforddiant ar-lein ar ein rôl a’n proses. Mae wedi bod yn wych cysylltu â chymaint ohonoch a chlywed eich barn am ein gwaith. Rydym yn gobeithio ymgysylltu â llawer mwy ohonoch dros y misoedd nesaf!
Yn y cylchlythyr hwn, rydym hefyd yn cyflwyno canlyniadau lefel uchel dau arolwg diweddar sy’n ein helpu i dargedu ein gwaith: yr arolwg ymwybyddiaeth cenedlaethol a’r arolwg o ddarparwyr gwasanaeth yn ein hawdurdodaeth.
Er bod ein golygon yn gadarn ar y dyfodol, rydym hefyd wedi parhau i nodi 20fed pen-blwydd ein swyddfa, gan bostio ar y cyfryngau cymdeithasol am ein hanes, ein cerrig milltir a’n heffaith. Rydym yn falch o allu adrodd ein stori am o ble rydym wedi dod ac i ble rydym yn mynd. Er ein bod yn rhoi rhagor o fanylion yn nes ymlaen yn y cylchlythyr, rydym yn eich gwahodd i fwynhau fideo byr isod sy’n tynnu sylw at yr hyn rydym yn ei wneud!
Mae nifer ein cwynion newydd am wasanaethau cyhoeddus yn parhau i gynyddu’n sydyn. Rhwng mis Ebrill a mis Mehefin eleni, rydym eisoes wedi cael 1130 o gwynion newydd am wasanaethau cyhoeddus – cynnydd o 48% o’i gymharu â’r un cyfnod y llynedd.
Rydym hefyd eisoes wedi cau 37% yn fwy o gwynion am wasanaethau cyhoeddus nag ar yr adeg hon y llynedd. Hyd yma, rydym wedi ymyrryd mewn 141 o’r cwynion am wasanaethau cyhoeddus a gaewyd gennym (naill ai drwy gynnig Datrysiad Cynnar neu drwy ymchwilio iddynt). Rydym yn parhau i ddatblygu cysylltiadau agos gyda sefydliadau gwirfoddol a chynghorol i hyrwyddo ein gwasanaeth cwynion llafar ac ymgynghori ein Cwynion ar Liwt ei Hunain.
Rhwng mis Mai a mis Gorffennaf, rydym wedi cyhoeddi’r adroddiad budd y cyhoedd canlynol.
Cyfeirnod yr achos 202501841 – Bwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr
Roedd yr ymchwiliad yn ystyried a oedd yn glinigol briodol rhagnodi Sevredol (sylffad morffin) i glaf yn Ysbyty Maelor Wrecsam ym mis Mawrth 2024, ac a gafodd y claf a’i deulu wybodaeth a chymorth digonol i leihau’r risgiau diogelwch sy’n gysylltiedig â’r presgripsiwn. Canfuom fod sylffad morffin wedi’i roi ar bresgripsiwn drwy gamgymeriad, a bod cyfres o fethiannau i gynnal y gwiriadau disgwyliedig a fyddai wedi nodi’r camgymeriad hwn. Canfuom fod y claf wedi cael meddyginiaeth dan reolaeth heb gael gwybod am y risgiau na chael arweiniad ar ddefnydd diogel, gan gynnwys y risg o orddos anfwriadol a allai fod yn angheuol. O ganlyniad, daethom i’r casgliad nad oedd yn ddiogel darparu Sevredol i’r claf o dan yr amgylchiadau hyn. Yn drasig, bu farw’r claf o orddos morffin 2 ddiwrnod yn ddiweddarach.
Rydym hefyd yn parhau i weld cynnydd mewn cwynion newydd am y Cod Ymddygiad. Rhwng mis Ebrill a mis Mehefin eleni, rydym eisoes wedi cael 18% yn fwy o gwynion nag yn ystod yr un cyfnod y llynedd.
Rydym yn cynnwys crynodeb o un gwrandawiad isod:
Cyfeirnod yr achos: 202501166
Cyfeiriodd aelod o Gyngor Caerdydd gŵyn ato’i hun mewn perthynas â thorri’r Cod Ymddygiad o bosibl ar ôl pledio’n euog yn y Llys Ynadon i gyhuddiad o “gloi ymlaen”, mewn protest, a arweiniodd at iddo gael dirwy a rhyddhad amodol.
Awgrymodd ein hymchwiliad bod gweithredoedd yr Aelod wedi dwyn anfri ar y Cyngor a/neu yn ei rôl fel cynghorydd.
Cafodd yr achos ei gyfeirio at Bwyllgor Safonau’r Cyngor. Penderfynodd y Pwyllgor mai’r sancsiwn priodol oedd gwahardd yr Aelod am gyfnod o 2 fis.
Yn ein rôl fel Awdurdod Safonau Cwynion, rydym yn parhau i weithio ar y cyd ag amrywiaeth o sefydliadau sy’n darparu gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru i wireddu’r weledigaeth o weithdrefn gyson ar gyfer ymdrin â chwynion i bob defnyddiwr gwasanaeth.
Rydym wedi bod yn canolbwyntio eleni yn arbennig ar gymdeithasau tai, gan weithio i ddod â phob un ohonynt o dan y Safonau Cwynion. Bellach mae gennym 27 o gymdeithasau tai yn gweithredu o dan y Safonau hyn, gyda’r pump sy’n weddill yn gwneud cynnydd cryf tuag at gydymffurfio. Mae pob un ar y trywydd iawn i gyflawni hyn erbyn diwedd mis Medi.
Rydym yn parhau’n hynod ddiolchgar i’r holl sefydliadau sydd wedi gweithio gyda ni i adolygu a datblygu eu polisïau a’u systemau data ac i gefnogi staff drwy gyfleoedd hyfforddi. Mae’r ymdrech ar y cyd hwn wedi ein galluogi i gynnwys nifer sylweddol o sefydliadau yn llwyddiannus. Rydym yn edrych ymlaen at barhau i weithio gyda’r rhai sy’n gweithredu o dan y Safonau a’u cefnogi, gan sicrhau bod y cyhoedd yn cael gwasanaethau cwynion cyson ledled Cymru.
Rydym hefyd yn edrych ymlaen at gam nesaf y cyflwyno, a fydd yn ymestyn y Safonau Cwynion i sectorau gwasanaethau cyhoeddus allweddol eraill, gan gynnwys darparwyr gofal sylfaenol.
Bob blwyddyn, rydym yn comisiynu arolwg cenedlaethol i gipio ymwybyddiaeth y cyhoedd o’r swyddfa a sut mae’n newid dros amser. Mae ein canlyniadau diweddaraf wedi cyrraedd, ac mae digon o newyddion da i’w rannu.
Mae ymwybyddiaeth wedi codi i 52% eleni (i fyny o 48% y llynedd), gyda gwelliannau mewn rhai cymunedau penodol hefyd. Gwelsom gynnydd arbennig o gryf o 10 pwynt canran mewn ymwybyddiaeth ymhlith cymunedau ethnig amrywiol.
Ar lafar yw’r brif ffordd o hyd y mae pobl yn clywed amdanom (29%), ac mae’r ffigur hwnnw wedi cynyddu’n raddol. Mae ymwybyddiaeth drwy deledu/radio (12%), y wasg (8%) a chwilio ar y rhyngrwyd (9%) yn parhau’n weddol gyson â’r llynedd.
Mae hyder y cyhoedd hefyd yn parhau’n uchel. Dywedodd 79% o bobl fod ganddynt hyder ynom – gan gyfateb i lefel uchaf erioed y llynedd. Roedd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr hefyd yn teimlo ein bod yn ddiduedd (80%) ac y gallent droi atom pe bai angen (87%).
Ar y cyfan, mae’r canlyniadau’n dangos darlun cadarnhaol: ymwybyddiaeth gynyddol, ymddiriedaeth gref, a hyder parhaus yn ein huniondeb. Mae hyn yn sylfaen gadarn ar gyfer ein gwaith cyfathrebu ac ymgysylltu parhaus yn 2026-27!
Bob blwyddyn, rydym yn trefnu arolwg boddhad gwasanaeth ymhlith swyddogion cwynion mewn darparwyr gwasanaeth allweddol yn ein hawdurdodaeth – byrddau iechyd, awdurdodau lleol a chymdeithasau tai. Eleni, fe wnaethom hefyd drefnu arolwg tebyg ymhlith Prif Weithredwyr y sefydliadau hyn.
Mae canlyniadau arolwg eleni yn rhoi darlun cadarnhaol ar y cyfan o sut mae ein gwaith yn cael ei weld, tra hefyd yn tynnu sylw at feysydd ymarferol lle gallwn wella.
Roedd yr arolwg Prif Weithredwyr yn arbennig o galonogol. Cytunodd bron pob ymatebydd ein bod yn annibynnol ac yn ddiduedd, cytunodd 82% ein bod yn cael effaith gadarnhaol ar wasanaethau cyhoeddus yng Nghymru, a dywedodd 84% fod gwaith safonau cwynion wedi gwella adroddiadau eu sefydliad ar y cwynion rydym yn ymdrin â nhw. Cytunodd bron i dri chwarter yr ymatebwyr, 72%, hefyd fod ein hargymhellion wedi arwain at welliannau pendant.
Rhoddodd y swyddogion cwynion a ymatebodd i’n harolwg sgôr o 8.4 allan o 10 i’n gwasanaeth yn gyffredinol – canlyniad ychydig yn uwch na’r llynedd. Cytunodd 85% o’r swyddogion fod ein canfyddiadau’n dylanwadu’n gadarnhaol ar eu sefydliad, a rhoddodd yr ymatebwyr sgoriau uchel i ddylanwad ein hadroddiadau budd y cyhoedd, adroddiadau thematig ac adroddiadau ar ein liwt ein hunain.
Ar yr un pryd, nododd ymatebwyr ar draws y ddau arolwg feysydd i’w gwella. Roedd y rhain yn ymwneud â:
- diweddariadau ar gwynion agored
- terfynau amser ar gyfer darparu tystiolaeth
- amseroldeb ein gwaith
- arweiniad gan staff
- argaeledd hyfforddiant safonau cwynion.
Rydym yn cymryd yr adborth hwn o ddifrif. Rydym yn ymateb drwy waith sydd eisoes ar y gweill, gan gynnwys datblygu porth cwynion newydd, adolygu sut rydym yn rhannu diweddariadau ar gwynion am y Cod Ymddygiad, defnyddio amserlenni safonol gyda hyblygrwydd lle bo angen, gwella sut rydym yn cofnodi cydymffurfiaeth ag argymhellion, datblygu taflen ffeithiau i swyddogion cwynion, a rhannu rhagor o arfer da, dysgu a mewnwelediadau penodol i sectorau.
Rydym wedi parhau i nodi ein 20fed pen-blwydd dros yr wythnosau diwethaf, gyda rhagor o gynnwys cyfryngau cymdeithasol yn cael ei bostio ar LinkedIn, Facebook ac Instagram. Yn ogystal â’r fideo a rannwyd gennym gyda chi ar ddechrau’r cylchlythyr hwn, fe wnaethom hefyd bostio am ein cerrig milltir allweddol dros y blynyddoedd: sut y gwnaethom ei gwneud yn haws i bobl gael eu clywed rhwng 2006 a 2012, sut y gwnaethom droi cwynion yn welliannau gwasanaeth rhwng 2013 a 2019, a sut y gwnaethom gyrraedd mwy o bobl a sbarduno newid dyfnach rhwng 2020 a 2025. Fel hyn, rydym wedi gallu dangos llinell amser rhai datblygiadau a chyhoeddiadau allweddol sydd wedi digwydd ers sefydlu ein swyddfa fel y mae heddiw, a sut mae ein rôl wedi tyfu ar hyd y ffordd.
Rydym hefyd wedi datblygu cyfoeth o adnoddau fideo yn ddiweddar sy’n cyflwyno trosolwg cryno o wahanol agweddau ar ein rôl a’n gwasanaeth.
Rydym yn gobeithio y bydd y rhain nid yn unig o gymorth i achwynwyr, ond hefyd i Aelodau newydd y Senedd, timau etholaethol a sefydliadau cyngor ac eiriolaeth ledled Cymru.
Gallwch ddod o hyd i’r fideos hyn ar ein gwefan yma, neu weld pob fideo unigol isod:
#2 Beth sy’n digwydd pan fyddwch yn cwyno am wasanaethau cyhoeddus – ein proses
#3 Sut i gwyno wrthym dros y ffôn
Ar 17 Mehefin, buom yn mynychu gofod3, digwyddiad mwyaf y sector gwirfoddol o’i fath yng Nghymru. Fel noddwr y digwyddiad, roeddem yn falch o gefnogi CGGC i ddod â sefydliadau’r sector gwirfoddol ynghyd i rannu gwybodaeth, cryfhau cysylltiadau ac archwilio ffyrdd o greu newid cadarnhaol i bobl a chymunedau ledled Cymru.
Roedd yn ddiwrnod gwych, gyda chyfleoedd i gysylltu ag amrywiaeth eang o sefydliadau cyngor, eiriolaeth a chymunedol ac archwilio cyfleoedd i ymgysylltu’n agosach i ymgynghori ein Cwynion ar Liwt ei Hunain ac i gynyddu niferoedd ein gwasanaeth cwynion llafar. Ochr yn ochr â sgyrsiau wrth ein stondin arddangos, mynychodd mwy na 40 o bobl ein gweithdy, Adeiladu Partneriaethau â’r Sector Gwirfoddol i Wella Gwasanaethau Cyhoeddus.
Hoffem ddiolch i bawb a gymerodd ran yn y drafodaeth ac a rannodd eu mewnwelediadau. Bydd y sgyrsiau hyn yn helpu i lywio ein hymgysylltiad â’r trydydd sector yn y dyfodol a’n gwaith parhaus i wella gwasanaethau cyhoeddus.
Gallwch ddarllen mwy am ein hymrwymiad i gryfhau perthnasoedd â’r trydydd sector yn ein blog diweddar ar wefan CGGC, yn ogystal â’n tri phrif beth a ddysgwyd o’r digwyddiad.
Roeddem wrth ein bodd yn cymryd rhan yn gofod3 ac rydym yn edrych ymlaen at barhau â’r sgyrsiau gwerthfawr hyn.
Rydym yn gwybod bod cynorthwyo etholwyr sy’n cael anawsterau gyda gwasanaethau cyhoeddus yn rhan bwysig o rôl yr Aelodau, ac rydym yn awyddus i sicrhau bod ganddynt wybodaeth gyfredol a hygyrch wrth law am bryd a sut y gall yr Ombwdsmon helpu.
Fe wnaethom ddechrau arni ar 2 Mehefin drwy fynychu’r Farchnad – digwyddiad rhwydweithio lle gall sefydliadau gynnal stondinau yn y Senedd i godi ymwybyddiaeth o’u gwaith.
Fe wnaethom hefyd gysylltu â’r holl Aelodau newydd â neges groeso gan Michelle, gan eu hannog i ystyried ein gwasanaeth pan fyddant yn cefnogi eu hetholwyr ac yn cyflwyno’r adnoddau sydd ar gael am ein rôl a’n proses.
Mae gennym ragor o ddigwyddiadau wedi’u cynllunio ar gyfer yr hydref, i barhau i ymgysylltu â’r Aelodau ac amlygu sut y gallwn eu cefnogi yn eu gwaith hanfodol.
Ar 6 Mai, cynhaliwyd sesiwn hyfforddi gyda Crisis Cymru a roddodd drosolwg o’n rôl, ein proses, a sut rydym yn ymchwilio i gwynion. Gan ein bod wedi gwneud llawer o waith achos tai dros y misoedd diwethaf, roedd hwn yn gyfle gwych i amlygu’r hyn rydym wedi’i wneud yn y maes hwn a sut y gallwn helpu gyda chwynion tai yn y dyfodol.
Mae’r hyfforddiant ar-lein rhad ac am ddim hwn ar gael i unrhyw sefydliad sydd am wybod mwy amdanom a pha gwynion y gallwn edrych arnynt, felly os oes gan eich sefydliad ddiddordeb, cysylltwch â cyfathrebu@ombwdsmon.cymru i drefnu sesiwn.
Yn olaf, rydym yn falch o lansio ymgynghoriad cyhoeddus heddiw ar ein Cynllun Cydraddoldeb 2026-29.
Mae ein gwaith yn ymwneud â phobl — yn enwedig y rhai a allai wynebu rhwystrau wrth geisio cwyno, cael eu clywed neu gael cymorth. Mae’r Cynllun hwn yn nodi sut y byddwn yn parhau i wneud ein gwasanaeth yn fwy hygyrch, cynhwysol ac effeithiol i wahanol gymunedau ledled Cymru. Rydym yn nodi 5 Amcan Cydraddoldeb arfaethedig ac rydym yn croesawu eich barn! Bydd yr ymgynghoriad yn cau ar 24 Medi.